Dominantie

dominantie11237_nDominantie en dominantie theorie twee veel besproken onderwerpen met zeer uiteenlopende meningen.

De Dominantie Theorie (niet te verwarren met theorieën betreffende dominantie!)

Omdat men er vroeger van uitging dat honden als afstammeling van wolven hetzelfde gedrag als wolven zouden vertonen en het gezin als roedel zouden zien is er in de periode 1934-1942 door Schenkel een onderzoek geweest. Met de middelen uit die tijd was het onmogelijk om de mensenschuwe wolven in het wild te observeren. Er zijn toen 10 willekeurig gevangen wolven geplaatst in een dierentuin waar zij leefden op een oppervlakte van slechts 10 bij 20 meter omdat men ervan uitging dat in het wild roedels ontstonden uit individuen om elkaar te helpen met de jagen. In deze groep wolven ontstond een heftige strijd waarin de sterkste winnaar werd de Alfa.           Deze onderzoeken brachten een ommekeer in hoe er over honden werd gedacht. Honden zouden er op uit zijn om een hogere positie te bemachtigen, hieruit ontstond de dominantietheorie.

De uitkomsten van dit onderzoek werden als wetenschappelijk bewijs door Dr D. Mech in 1970 in een boek gepubliceerd The Wolf, Ecology and Behavior of an Endangered Species. DR. D. Mech werd toen en nu nog steeds als één van de grootste autoriteiten op gebied van studies naar wolven gezien. Dit boek werd de grondlegger van de dominantie theorie. Bij deze trainingsmethode wordt veel gebruik gemaakt van harde fysieke correcties en dominante handelingen omdat een hond je anders niet als Alfa zou zien.

dominantie11237_n

Gelukkig beseft vrijwel iedereen dat een beloningsgerichte opvoeding de voorkeur heeft.

Nieuw onderzoek (1986 tot 1998)

Uit dit onderzoek wat door dezelfde Dr D. Mech zelf is gedaan bleek dat een roedel in de natuur een wolvenfamilie is. Een natuurlijke roedel lijkt qua structuur op een menselijk gezin met aan het hoofd twee zorgzame ouders die voor hun nageslacht zorgen.  De pups zouden spelenderwijs en vol kattenkwaad hun jeugd doorlopen. Van dominantie zou volgens Dr. Mech geen sprake zijn binnen een natuurlijke roedel wat hem veel kritiek opleverde van andere wetenschappers.

De bevindingen uit dat onderzoek werden in 1999  gepubliceerd en stonden haaks op zijn boek uit 1970.

Een wolvenroedel  in de natuur kan je niet vergelijken met een door de mens samengestelde groep wolven in gevangenschap. Een roedel zou een gelukkige familie zijn waarin dominantie niet voor kwam, dit in tegenstelling tot de groep wolven die door mensen was samengesteld en in een dierentuin voor observatie werden geplaatst. Hier werd op agressieve/dominante wijze gevochten voor de hoogste plek binnen de hiërarchie.

Het ”bewijs” was met deze publicatie geleverd, de dominantie theorie is achterhaald het positief trainen deed zijn entree. Deze trainingswijze werkte zonder correcties en was gebaseerd op het belonen van goed gedrag en het negeren van ongewenst gedrag .

Het bewijs hiervoor rammelt aan alle kanten

  • Mech zou in al die jaren dat hij de wolven in de natuur bestudeerde nooit enige vorm van dominantie of rangorde hebben waargenomen. Dit heeft hij later teruggenomen. Ook tijdens zijn seminars erkend Dr. Mech   dat er wel degelijk sprake van dominantie is bij wolven.
  • De agressie waar sprake van was in de dierentuin werd niet veroorzaakt omdat het niet om een roedel ging maar om een  samengestelde groep. De agressie werd veroorzaakt door crowding. Hierbij is sprake van teveel individuen en te weinig ruimte. een algemeen bekend verschijnsel bij sociale levensvormen.
  • Het gedrag van een echte roedel onder dezelfde omstandigheden is nooit bestudeerd. Er is geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat er dan geen sprake van agressie zou zijn.
  • Het gebruik van verschillende omstandigheden plus het bewust verspreiden van onwaarheden maakt dat deze publicatie niet als bewijs gebruikt kan worden dat de dominantietheorie achterhaald is.

Fabels of misschien toch iets om over na te denken?

  • Volgens het positief trainen is een hond die aan de lijn trekt is niet dominant maar enthousiast en heeft hij nooit geleerd netjes aan de lijn te lopen. De praktijk leert ons trekken aan de lijn vaak de oorzaak is  van lijnreactieviteit 
  • Volgens de dominantie theorie moet de eigenaar(alfa) eerst eten en daarna de hond omdat bij wolven de alfa ook altijd als eerste eet. Volgens het onderzoek van Dr. Mech eten wolven in de natuur tegelijk en bij schaarste zelfs eten de zwaksten het eerst. Wetenschappelijk onderzoek van de Universiteit van Bulgarije laat bij zwerfhonden zien dat binnen de groep er gegeten wordt in de volgorde van de rangorde.
  • beide overtuigingen zijn ontstaan door de laatste inzichten uit wetenschappelijke onderzoek, beide zijn wereldwijd gepubliceerd, beiden door 1 en dezelfde  autoriteit Dr D.Mech. In hoeverre mag wetenschap als betrouwbare bron worden gezien.
  • beide publicaties bevatten aantoonbaar ernstige fouten zo wordt er in het tweede boek gemeld dat honden geen hiërarchie zouden vormen wat inmiddels algemeen aanvaard is dat dat wel zo is. 
  • in het eerste boek gaat om het om een door de mens samengestelde groep in een te kleine ruimte in plaats van een familie wolven die een stabiele roedel vormen in de vrije natuur. De vraag die je je zou kunnen afvragen is welke situatie het meest overeenkomt met de situatie waarin onze honden zich bevinden.
  • Eerst de baas de deur uit en daarna pas de hond. Onzin de alfa van een roedel in de natuur loopt voor het overzicht achteraan, als een hond als eerste door de deur gaat wil die gewoon graag naar buiten. Is wat voor te zeggen maar als je hond koste wat het kost al eerste naar buiten wil getuigd dat niet van sociaal gedrag en is er van controle van de eigenaar geen sprake. Gevalletje ”hij wil alleen maar spelen hoor hij doet niets!!” ook hier geld als uw hond niet overtuigd is van uw leidinggevend vermogen kan het raadzaam zijn als eerste de deur uit te gaan en daarmee te laten zien dat u bepaald wat er gebeurt.
  • Een hond mag nooit hoger staan dan de mens -onzin is achterhaald dominantie bestaat niet. Maar als de hond bepaald of u wel of niet naast uw vrouw mag liggen of op de bank mag zitten? Ook hier geld dus dat enige oplettendheid aan te raden is en het in sommige gevallen niet toe te laten om uw hond op de bank of in bed te laten.
  • Een hond probeert altijd een hogere rang te veroveren – dit is inderdaad onzin een hond zal vanuit zijn instinct  een  sociale hiërarchie willen vormen. Als eigenaar heeft u de taak om daar voor te zorgen.  Als u er niet in slaagt een stabiele omgeving te creëren  wordt uw hond min of meer gedwongen de leiding over te nemen. In het geval er sprake is van 2 of meer honden  kan dit leiden tot een felle en heftige machtsstrijd die tot ernstige en zelfs fatale verwondingen kunnen leiden. Dit bleek ook uit de waarnemingen van het wetenschappelijk onderzoek van Zooloog Schenkel.  Hier is later de dominantie theorie uit ontstaan.
  • Alpharol

    Het op de rug gooien van een hond(alfarol) als correctie wordt door veel positieve trainers gezien als een ernstige vorm van mishandeling die regelmatig zou leiden tot ernstige psychische schade zoals bijvoorbeeld aangeleerde hulpeloosheid. Zowel honden als wolven zouden geen alfarol gebruiken.. De oorzaak  zou zijn dat het om een tegen natuurlijke handeling zou gaan omdat honden niet zichzelf overgeven maar gedwongen worden tot overgave. Inmiddels verschijnen er steeds meer beelden van honden en wolven die wel degelijk andere honden tot overgave dwingen. Het is overigens wel een heel zware correctie die slechts voor uitzonderlijke gevallen gebruikt zou moeten worden.

  • Regelmatig wordt door aanhangers van het  positieve trainen gesteld dat deze methode is gebaseerd op de nieuwste wetenschappelijke onderzoeken en het niet nodig is om met correcties te werken. Trainingsvormen die wel correcties gebruiken zouden zijn gebaseerd op de dominantie theorie waarvan in 1999 bekend werd gemaakt dat deze is achterhaald. Honden  zouden daar ernstig de dupe van worden. Klinkt aannemelijk toch?Helaas steekt het niet helemaal zo in elkaar?
  • Gebalanceerde trainen heeft niets te maken met trainen volgens de dominantietheorie waarbij een hond moet luisteren(africhten) en waar vooral op basis van dominantie handelingen en fysieke correcties wordt getraind.
  • De gebalanceerde trainer werkt net als de positieve trainer vanuit het beloningsgericht trainen en is ook op de hoogte van de nieuwste inzichten, ook die buiten het gebied van het positieve trainen vallen. Het verschil is echter dat waar bij het positief trainen niet verder gaat dan belonen en grenzen stellen. De gebalanceerde trainer  het belangrijk vind dat een hond ook leert dat bepaald gedrag niet acceptabel is en gecorrigeerd zal worden. De gebalanceerde trainer gebruikt daarom ook niet alleen de laatste inzichten en technieken maar ook de kennis en ervaring die in de loop der tijd is ontstaan. (De eerste tekenen van gedomesticeerde honden gaan overigens zo’n 33.000 jaar terug.)

Vanuit het kamp van het positief trainen wordt vaak ongekend harde kritiek geuit aan aanhangers van het gebalanceerde trainen. Hier zijn verschillende redenen voor.

-Er is volgens positief trainen geen sprake van hiërarchie of dominantie bij honden  wat leidt tot miscommunicatie bij de verschillende begrippen.

  1. alfa -de hoogste positie van een wolf binnen een roedel .
  2. roedel- een wolven familie in de vrije natuur
  3. dominantie- onderdrukking met agressie (negatief)
  4. correctie- het inzetten van pijn om iets gedaan te krijgen

-Ook het corrigeren is volgens het positief trainen niet nodig om op te voeden wat in principe ook zo is als wij praten over fysieke correcties. Helaas is niet iedereen  in staat zijn hond op te voeden waardoor een trainer de problemen van een ander moet oplossen en soms correcties moet geven wat hij liever niet zou hebben gedaan. Deze correcties vallen echter niet onder opvoeden maar onder heropvoeden. Hierdoor ontstaat helaas een verkeerd beeld dat gebalanceerde opvoeding gebaseerd is op onnodige harde fysieke correcties


Commentaar en uitleg van professionele gedragstherapeuten ter verduidelijking van dominantie.

Maaike Oosterhuis, gedragstherapeut en trainer met roedel.

Voor mij werkt de dominantietheorie prima, het is gewoon zo, het bestaat, we kunnen het blijven ontkennen of het een ander mooi woord geven, zoals overheersend, maar dominant is dominant. Punt. Je hebt een rangorde, waarbij je dominantie nodig hebt. Wij kunnen de taal van de honden zeker niet zo geweldig nabootsen, als hoe een hond zelf doet, maar we kunnen wel veel, om hen iets duidelijk te maken. Vaak is een gevoel of gedachte al genoeg. Ik ben er zeker van dat dominantie bestaat, hoe zou dat anders in elkaar kunnen zitten. Een hond heeft nog altijd een oer-instinct die veel lijkt op die van de wolven, die veel mensen vergeten en alles gooien op raseigenschappen, of instinct welke bij het ras hoort. Instinct welke bij een ras hoort bestaat niet. Dat is een ras eigenschap. Instinctieve agressie bestaat in geen geval bij welk ras dan ook. Een roedeldier is een sociaal dier, die het sociale ook ten alle tijde nodig heeft! Je hond kiest er niet zelf voor, om geen contact te hebben met soortgenoten, daar kan hij niet over na denken. Beslissingen nemen doen ze alleen in het geval actie – reactie en niet weloverwogen. Sommige honden hebben misschien de eigenschap om er sneller naar te neigen, maar als je dit goed opvangt, kun je een supersociale hond hebben, maar daar komt de dominantie de hoek om kijken, omdat je zeker de leiding over je hond moet hebben. Dit heeft niks uit te staan met bloedlijnen, zoals bijvoorbeeld veel Pitbullhouders denken, omdat iedereen zo denkt, en niks probeert, kunnen er in de lijnen ”agressieve” honden voorkomen, welke eigenlijk gewoon labiel zijn geweest en niet per definitie agressief. Met een agressieve hond fokken, welke een erfelijke neurologische oorzaak heeft, is natuurlijk niet het idee van fokken, lijkt me. Dat gaat ten koste van het ras. Dus, gezonde honden, van welk ras dan ook, moeten gewoon sociaal met andere honden om kunnen gaan. Zo niet, moet je jezelf als eigenaar eens achter de oren krabben. Ik hoor van velen om mij heen: ik train positief en dat houdt dan volgens hen in, een voorbeeld als de hond opspringt, draai je hem je rug toe. In een hond zijn ogen is dat ontwijkend gedrag en zal alsnog dominant blijven, uiteindelijk stopt hij wel, omdat je niet reageert en het hem verveelt, dat is het enige goede in dit verhaal, maar negeren is misplaatst op dat moment. Ik werk ook met negeren, maar op andere momenten. Daarnaast hoorde ik een verhaal: als ik op de bank zit en de hond springt bij mij op, doe ik mijn hoofd naar beneden, en sla mijn armen over elkaar. De hond krabt uiteindelijk over het hoofd van diegene. En de persoon praat dan ook, nee, ik geef je nu geen aandacht, want dit wil ik niet hebben. Even kort uitgelegd, de hond toont weer dominant, hij komt ongevraagd in je eigen ruimte. Daarnaast raakt hij je zelfs aan, door middel van die poot op je hoofd, wat absoluut nooit toegestaan wordt door een dominante hond. Je vertoont weer ontwijkend gedrag, omdat je in elkaar zakt als een onzekere hond, oogcontact onmiddelijk verbreekt, wat de hond al zegt dat hij gewonnen heeft, en gaat hij nog een stapje verder. De hond stabiliseer je vooral met de neus, omdat dit het belangrijkste zintuig is, wat een hond bezit. De oren het minst belangrijk. Als je de oren dus meer gebruikt dan de neus, wordt de hond opgewonden, normaal gesproken, horen ze gevaar als eerste, pups opvoeden is ook vaak gehoor, aan het gepiep kunnen de moederhonden afleiden wat de pups willen, dat soort dingen. Alleen in nodige situaties. Een moederhond zie je ook wel opgewonden, of drukker worden, wanneer haar pups piepen en als je zelf tegen je hond praat merk je al dat deze drukker wordt. Een andere leidinggevende hond, zou het klimmen, wat deze hond dus vertoont, nooit toestaan en waarschuwen door middel van lichaamstaal, spanning, kijken, werkt dat niet, zal hij happen. De persoon die met de positieve methode werkt, heeft een bange hond, en geen enkele hond is te vergelijken, maar deze is ook buiten bang. Ze woont hier al twee jaar en volgt ook training met haar vrouwtje, ze worden dus begeleid door een expert. Nu twee jaar later, is er een klein beetje vooruitgang, terwijl ik binnen twee maanden met een bijna bomproof hond buiten wandel (en dit is gebaseerd op meer dan 20 extreem angstige honden). Omdat ik niet omdraai, wanneer de hond zegt dat hij om wil keren. Ik blijf net zo lang staan tot de hond kalm geworden is en ga dan verder. Er zitten zeker hele goede dingen aan de positieve methode, ik kraak deze niet af, want in alle methoden zitten juiste dingen. Maar op een paar punten, vind ik het logisch dat ze geen vooruitgang boeken. En zo blijven we voort zoeken naar de echt juiste methode, want zoals ik eerder al zei, kunnen we het nooit zo duidelijk maken als honden onder elkaar. Kijk vooral naar hen en hun gedrag onderling en je leert er veel van. Dit doe ik ook, ik bestudeer mijn eigen honden continu, als ik met ze naar het losloopterrein ga, observeer ik hun gedrag en dat van vreemde honden. Ik blijf elke dag leren en ik leer het beste van de hond zelf, daar heb ik geen mensen voor nodig om me dat te vertellen. Iedereen zijn eigen ding, maar ik doe alles vanuit mezelf en mijn eigen gevoel/instinct. Iets wat je niet kunt leren uit boeken, het werkt natuurlijk prima, bijna direct en dat maakt het speciaal. Ik blijf ook altijd naar de hond kijken, wat het kan hebben, heb ik een gevoelige hond, zal ik deze ook anders corrigeren dan een hond die minder gevoelig is. Ik corrigeer alleen wanneer het echt nodig is, verder probeer ik het met mijn gevoel en gedachten over te brengen, negeren en belonen (aai over de bol) te doen.

 

Arvid van Putten, gedragstherapeut en hondencoach. site

De pure dominantie theorie vind ik, net zoals de bedenker, onzin. Een echte dominante hond doet namelijk helemaal niets. Ok, doet heel erg weinig en grijpt zelden in. Als deze een groep binnen loopt, wijken andere honden al automatisch. Hij schittert door de rust en stilte die hij meeneemt. Waarom ik er niet achter sta, is omdat honden op verschillende momenten verschillende taken hebben. Zo kan in een groep honden de een de waker zijn terwijl de ander zorgt voor het vinden van eten. Het is maar welke taak ze beter in zijn en dat vloeit zonder kikken of stoten over in elkaar.

Waar ik achter sta, is dat een groep dieren een leider volgen (je hebt een algemene leider, maar kan dus ook per activiteit veranderen naar een ander. Niet alleen bij mensen zie je dit, maar ook bij honden. Neem als voorbeeld maar de poolhonden. De hond voorop in het tuig hoeft niet dezelfde rol te hebben wanneer ze aan de stake-out zitten. Maar degene die ze volgen is degene die mentaal sterk is. En dat wordt je automatisch wanneer je iets doet waar je achter staat en weet wat je doet. Gooi een groep mensen op een onbewoond eiland en je ziet wat er gebeurt. Dat is ook zo met honden. Op het moment dat je mentaal zwak bent, zal een hond het overnemen. Niet omdat ze het willen, maar omdat er geen andere keus is. Ik zie dan ook niet dat honden proberen op te klimmen op de ladder. Ik zie wel dat ze het stokje overnemen. Want een groep zonder leiding brengt wanorde en wanorde zorgt dat de groep in gevaar komt. Dat kan niet in de natuur, dus er MOET een leider zijn.

De handelingen die ze doen, zoals je aandacht opeisen, zie ik niet als dominantie, maar als dominante handeling. Het verschil is dat ze een handeling doen om iets gedaan te krijgen. Maar andere handelingen kunnen gewoon uit sociaal oogpunt zijn. Zo zie ik eigenlijk altijd de jongste hond op de oudere honden kruipen, maar bijna nooit de oudere honden op de jongste. De oudere honden laten dit vaak gewoon toe. Een hond die op je schoot kruipt, is dat dan slecht? Ik denk dat het veelal te maken heeft met hoe en de achterliggende gedachte. Want een hond die op je schoot kruipt omdat hij eten wil, is een andere handeling dan eentje die daar lekker gaat liggen slapen.

Zoveel handelingen en zoveel uitleggen. Het is denk ik geheel afhankelijk van de hond en de situatie waarin het gebeurt.

Marieke van der Lee, gedragstherapeut met roedel, Site.

‘’Help mijn hond is dominant’’ dit hoor je vaker bij herplaatsers met een slecht verleden. (maar ook bij een hond wie gewoon bij een goede fokker vandaan komt en vanaf pup in huis is)
Het is de reactie op jullie menselijke goedheid. Wanneer een herplaatser in huis gehaald wordt, en zeker met een slecht verleden, wordt er vaak alles aan gedaan om de hond zich weer prettig te laten voelen. Helaas doen we dat vaak op de menselijke manier: lekker vertroetelen, veel liefde en aandacht, koekje hier, snoepje daar, aai over de bol en lekker knuffelen op de bank om ze maar zo dicht mogelijk bij ons te houden en liefde te kunnen geven. Maar voor een hond werkt dat niet altijd zo en hij gebruikt uiteindelijk de ruimte wie hij gekregen heeft. Wil je hem dat ineens afnemen, dan zal hij zich verzetten.
Want die bank hebben jullie aan hem gegeven toch? En die aaien over de bol, die krijgt hij toch altijd als hij zich tegen je aandrukt? En die speeltjes? Die zijn van HEM! hoe kom je erbij dat jij ineens mag bepalen wanneer je die afpakt. Hij is het er duidelijk niet mee eens, sterker nog, hij zal het niet begrijpen waarom hij ineens van zijn voetstuk af moet.
Voorkomen is altijd beter dan genezen, dus probeer vanaf het begin af aan duidelijke regels te handhaven. Maar ook als je al met dergelijke problemen te kampen hebt is het belangrijk om duidelijk leiding te nemen en grenzen te stellen.
Begin er maar eens mee om zelf bewust te worden om je hond niets meer zomaar voor niets te geven.
Denk aan niet meer aanhalen omdat hij zich tegen je aandrukt (want dan bepaalt de hond wanneer je affectie geeft) maar aanhalen omdat hij ergens lekker ontspannen ligt of wanneer je hem roept en hij gehoorzaamt. Want dat gedrag mag beloont worden.
Sommige honden zijn niet gemaakt om lekker te knuffelen op de bank, want die zien de bank misschien wat sneller als hun eigendom. Die knuffelen beter op de grond.

Wees een duidelijke leider. zeker voor een hond met een verleden, daar hebben ze heel veel steun aan.
Een mooi voorbeeld om het verhaal van een herplaatser met een slecht verleden naar mensen woorden te vertalen is dit:

Stel, jij hebt een enorme val gemaakt en je knie ligt aan alle kanten open. Je moet natuurlijk met spoed naar de eerste hulp en je ligt daar hulpeloos te wachten op een arts. oh, je hebt zo’n pijn en je voelt je zo naar dat je alleen maar zo stil mogelijk kan liggen.
Gelukkig daar komt de arts! En die zegt:” oh mijn hemel!! wat een ramp!! wat moet je een pijn hebben schatje!! Ooooh wat zielig!! jeetje mina, gaat t wel met je?.. ooh aaah.. he wat naar, *aai aai aai* over je haar ”…
Super lief natuurlijk, maar als jij daar ligt te vergaan van de pijn, zit je daar echt niet op de wachten. Sterker nog.. je zou alle vertrouwen in die arts direct kwijt zijn want.. weet ze wel wat ze doet??? ze is zo aan t praten en ziemelen. Wat moet ze toch van je? Wat moet jij dan zeggen? Hoe maak je haar duidelijk dat zij de dokter is en jij dit een beetje vreemd vind, eng misschien wel.
Dus jij raakt bijna in paniek en je hoofd maakt overuren want je weet echt niet wat je hier mee aan moet, je hebt hulp nodig maar durft haar niet te vertrouwen omdat je niet weet of ze het wel echt kan. Duizenden gedachten door je hoofd terwijl je vergaat van de pijn.
Dan zwaait de deur van de kamer open en komt er een andere arts aangelopen. Zeker van zichzelf, dat zie je aan zijn hele houding. Trots en zelfverzekerd, rechtop, niet arrogant want je voelt zijn warmte nog voor hij je aanraakt, je ziet het aan zijn uitdrukking. Hij straalt rust uit.
Hij bekijkt je knie en zegt: ‘’we gaan naar de operatie kamer, daar zetten we je knie en hechten we wat nodig is. Dan zul je een dagje moeten blijven en mag je morgen weer naar huis.’’
En jij zucht… wat een verlichting… Iemand wie weet wat hij doet en wie je niet laat twijfelen of je hem wel kan vertrouwen.
Iemand wie duidelijk leiding geeft, zeker is van zijn zaak. Die mensen scheppen vertrouwen, ook bij honden. En natuurlijk knuffelen wij onze honden graag, maar het is belangrijk om bewust te zijn van wanneer je een hond knuffelt, is dat omdat jij het wil? Of omdat de hond het op komt eisen door zich tegen je aan te drukken of de kop onder je elleboog te duwen?
Dominantie (net zoals onzekerheid) bij honden wordt alleen een probleem wanneer de hond het gevoel heeft om zelf de leiding te moeten nemen. Dit geldt zowel voor binnenshuis als voor buitenshuis.
Er valt zoveel over te vertellen en is het zo hond/geleider/situatie gerelateerd dat er ontelbaar veel manieren zijn om problemen te voorkomen en/of op te lossen. Het is belangrijk naar het gehele pakket te kijken.
De theorie lijkt bondig, maar de praktijk is zeer breed. Dit is enkel een voorbeeld uit een bepaalde situatie.
Maar de basis is voor elke hond, zowel dominant als onderdanig als onzeker: Leiding en structuur bieden vanuit rust. Regels en grenzen aangeven. Vanuit rust duidelijk maken wat je van je hond verwacht en dan pas affectie.

 Iemand die duidelijk leiding kan geven en zeker is van zijn zaak.. die scheppen vertrouwen.

 De informatie van dit artikel is verkregen uit reacties van leden en professionals van de faceboek groep ”De Sociale Vechthond”. Uit deze reacties  plus informatie uit verschillende onderzoeken samen met mijn eigen ervaringen  is uiteindelijk dit artikel ontstaan.

Met speciale dank aan trainers en gedragstherapeuten Maaike Oosterhuis, Arvid van Putten en Marieke van der Lee voor hun bijdrage aan dit artikel en het advies dat zij belangeloos geven in Facebookgroep De Sociale Vechthond

PS Opmerkingen en aanvullingen zijn zeer welkom en kunt u melden bij Ronald Ursem oprichter van Facebookgroep en site ‘De Sociale Vechthond’

interessante links/bronnen

Bert van Straten: Hondendominantie is een feit, geen mythe

(Link)